Księgowość

Otrzymane odsetki od nieopłaconych w terminie faktur

Zegar obok rosnących stosów monet z kiełkującymi roślinami
Spis treści
  1. Jak zaksięgować odsetki bez noty odsetkowej?
  2. Przykład: faktura zapłacona 56 dni po terminie
  3. Jak księgować, gdy wystawiasz notę odsetkową?
  4. Ile wynoszą odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych w 2026 r.?
  5. Ile wynosi rekompensata za koszty odzyskiwania należności?
  6. Odsetki i rekompensata w CIT, PIT i VAT
  7. Najczęstsze pytania
  8. Podstawa prawna i źródła

Kontrahent zalega nam z płatnościami niecałe dwa miesiące. Wysłaliśmy wezwanie do zapłaty wraz z obliczonymi odsetkami od nieopłaconych w terminie faktur. Nie wystawialiśmy żadnych not odsetkowych temu klientowi. Kontrahent po tygodniu zapłacił nam całą kwotę z wezwania – należności wraz z naliczonymi odsetkami. Czy na podstawie wyciągu bankowego możemy ująć te odsetki w księgach rachunkowych ?

Tak – odsetki zapłacone bez noty odsetkowej księgujesz bezpośrednio na podstawie wyciągu bankowego: Wn 131 „Rachunek bieżący”, Ma 750 „Przychody finansowe”. Przychodem podatkowym stają się w dniu otrzymania (art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT), a VAT ich nie dotyczy.

Poprawka do odpowiedzi z 2019 r.: podaliśmy wtedy konto „751 Przychody finansowe”. To błąd – w zakładowym planie kont 751 to „Koszty finansowe”, a przychody finansowe ewidencjonujesz na koncie 750.

Jak zaksięgować odsetki bez noty odsetkowej?

Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych należą ci się z mocy ustawy, bez wezwania (art. 7 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Nota nie jest więc warunkiem ich ujęcia. Dowodem księgowym jest wyciąg bankowy.

Do wyciągu dołącz krótkie wyliczenie: kwotę faktury, dni opóźnienia i stawkę. Możesz je sporządzić jako dowód wewnętrzny (PK). Pokaże ono, jaka część wpłaty to należność główna, jaka odsetki, a jaka rekompensata. Wpłatę dzielisz w jednym zapisie złożonym:

Wn 131 Rachunek bieżący – cała wpłata

Ma 201 Rozrachunki z odbiorcami – kwota faktury

Ma 750 Przychody finansowe (analityka: odsetki) – odsetki

Ma 760 Pozostałe przychody operacyjne – rekompensata, jeśli ją dostałeś

Przykład: faktura zapłacona 56 dni po terminie

Faktura na 24 600 zł brutto miała termin płatności 15 września 2026 r. Kontrahent zapłacił 10 listopada 2026 r., czyli po 56 dniach opóźnienia (od 16 września do 10 listopada).

  • Odsetki: 24 600 zł × 13,75% × 56 / 365 = 518,96 zł.
  • Rekompensata: 70 euro × 4,3264 zł (średni kurs NBP z 31 sierpnia 2026 r.) = 302,85 zł.
  • Wpłata razem: 25 421,81 zł.

Zapis z wyciągu: Wn 131 – 25 421,81 zł; Ma 201 – 24 600,00 zł; Ma 750 – 518,96 zł; Ma 760 – 302,85 zł.

Odsetki liczysz od całej kwoty brutto, bo świadczeniem pieniężnym jest całe wynagrodzenie z faktury, łącznie z VAT. Rekompensatę wiele firm ujmuje w pozostałych przychodach operacyjnych, bo ustawa o rachunkowości przypisuje tam kary i odszkodowania (art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. g). Część dolicza ją do przychodów finansowych razem z odsetkami. Wybierz jedno rozwiązanie i zapisz je w polityce rachunkowości.

Jak księgować, gdy wystawiasz notę odsetkową?

Jeśli najpierw wysyłasz notę, księgujesz ją w dniu wystawienia:

Wn 201 Rozrachunki z odbiorcami (analityka: nazwa kontrahenta)

Ma 750 Przychody finansowe (analityka: odsetki)

Zapłatę ujmujesz potem zapisem Wn 131, Ma 201. Gdy nie wierzysz w zapłatę odsetek, zastosuj zasadę ostrożności i utwórz odpis aktualizujący (art. 35b ust. 1 i 2 ustawy o rachunkowości): Wn 751, Ma 290. Po zapłacie odpis rozwiązujesz: Wn 290, Ma 750 (art. 35c). Wiele firm, w ramach uproszczeń z art. 4 ust. 4, ujmuje odsetki od należności dopiero przy ich otrzymaniu – to też musi wynikać z polityki rachunkowości.

Nota odsetkowa nie jest fakturą, więc także po wejściu KSeF wystawiasz ją poza systemem – zobacz nota obciążeniowa a KSeF. Zasady księgowania not obciążeniowych opisujemy w tekście ewidencja obciążenia kontrahenta notą.

Ile wynoszą odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych w 2026 r.?

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych to stopa referencyjna NBP plus 10 punktów procentowych. Tylko gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, doliczasz 8 punktów (art. 4 pkt 3 ustawy). Stopę z 1 stycznia stosujesz do odsetek za pierwsze półrocze, a z 1 lipca – za drugie (art. 11b). Wysokość odsetek ogłasza w Monitorze Polskim minister właściwy do spraw gospodarki (art. 11c), obecnie Minister Finansów i Gospodarki.

Okres Dłużnik – firma Dłużnik – publiczny podmiot leczniczy Obwieszczenie
1.01–30.06.2026 14% 12% M.P. z 2025 r. poz. 1257
1.07–31.12.2026 13,75% 11,75% M.P. z 2026 r. poz. 642

Stopa referencyjna NBP wynosi 3,75% od 5 marca 2026 r. Stawkę na pierwsze półrocze 2027 r. ustali stopa obowiązująca 1 stycznia 2027 r. – sprawdź wtedy nowe obwieszczenie. Jeśli opóźnienie obejmuje oba półrocza, dzielisz je na dwa okresy i każdy liczysz własną stawką.

Odsetki przysługują od dnia wymagalności do dnia zapłaty, jeśli wykonałeś swoje świadczenie i nie dostałeś zapłaty w terminie. W umowie możesz zastrzec wyższe odsetki (art. 7 ust. 1).

Ile wynosi rekompensata za koszty odzyskiwania należności?

Oprócz odsetek przysługuje ci, także bez wezwania, rekompensata (art. 10 ust. 1 ustawy):

Wartość świadczenia pieniężnego Rekompensata
do 5 000 zł 40 euro
ponad 5 000 zł i poniżej 50 000 zł 70 euro
od 50 000 zł 100 euro

Przeliczasz ją po średnim kursie euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym zapłata stała się wymagalna (art. 10 ust. 1a). Należy się raz od transakcji (art. 10 ust. 3). Wyższe, uzasadnione koszty windykacji możesz dochodzić ponad tę kwotę (art. 10 ust. 2).

Odsetki i rekompensata w CIT, PIT i VAT

  • CIT i PIT u wierzyciela. Naliczone, ale nieotrzymane odsetki nie są przychodem (art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT, art. 14 ust. 3 pkt 2 ustawy o PIT). Przychód powstaje w dniu zapłaty. Rekompensata nie jest zapłatą za towar ani usługę, więc też jest przychodem w dniu otrzymania (art. 12 ust. 3e ustawy o CIT, art. 14 ust. 1i ustawy o PIT). Jeśli ująłeś odsetki z noty w księgach, do czasu zapłaty wyłączasz je z przychodów podatkowych.
  • CIT i PIT u dłużnika. Odsetki są kosztem dopiero po zapłacie (art. 16 ust. 1 pkt 11 ustawy o CIT, art. 23 ust. 1 pkt 32 ustawy o PIT) – tak samo jak odsetki od pożyczki otrzymanej od innej firmy.
  • VAT. Odsetki i rekompensata nie są wynagrodzeniem za dostawę ani usługę, więc nie podlegają VAT i nie wykazujesz ich w JPK. Nie zmieniają też podstawy opodatkowania z faktury.

Najczęstsze pytania

Kontrahent zapłacił tylko część kwoty. Co pokrywa najpierw?

Jeśli dłużnik nie wskazał, co spłaca, możesz zaliczyć wpłatę najpierw na zaległe odsetki, a dopiero potem na należność główną (art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego). Poinformuj o tym kontrahenta, np. w pokwitowaniu lub piśmie. Przychód podatkowy z odsetek powstaje wtedy w dniu tej wpłaty.

Czy te zasady dotyczą też klientów prywatnych?

Nie. Ustawa obejmuje transakcje, których stronami są wyłącznie m.in. przedsiębiorcy, podmioty publiczne i osoby wykonujące wolny zawód (art. 2). Od konsumenta możesz żądać odsetek ustawowych za opóźnienie z Kodeksu cywilnego – stopa referencyjna NBP plus 5,5 punktu procentowego (art. 481 § 2) – bez rekompensaty w euro.

Podstawa prawna i źródła

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.

Przeczytaj też