Płatności gotówkowe przekraczające kwotę 15 tys. zł a koszty uzyskania przychodów

Spis treści
Prowadzę działalność gospodarczą i zatrudniam kilku pracowników. W marcu 2018 r. zleciłem zewnętrznej firmie remont naszego sklepu, kwota transakcji wyniosła 25 900 zł. Całą kwotę zapłaciliśmy gotówką. Czy to prawda, że nie możemy całej kwoty uwzględnić w kosztach? Działalność jest opodatkowana według skali.
Tak, zgadza się – i nie chodzi tylko o nadwyżkę ponad 15 000 zł. Jeśli transakcja z inną firmą przekracza 15 000 zł, każda złotówka zapłacona gotówką wypada z kosztów (art. 22p ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT), więc przy remoncie opłaconym w całości gotówką kosztem nie jest nic.
Limit nadal wynosi 15 000 zł. Zapowiadane w Polskim Ładzie obniżenie do 8 000 zł i limit 20 000 zł dla konsumentów nigdy nie weszły w życie – szczegóły niżej.
Skąd się bierze limit 15 000 zł?
Z art. 19 Prawa przedsiębiorców. Płatności związane z działalnością musisz dokonywać lub przyjmować przez rachunek płatniczy przedsiębiorcy, gdy łącznie:
- drugą stroną transakcji jest inny przedsiębiorca oraz
- jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty.
Transakcje w walutach obcych przeliczasz po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem transakcji. Liczy się wartość całej umowy, a nie pojedynczej raty – w praktyce przyjmuje się kwotę brutto. Remont za 18 000 zł rozbity na trzy płatności po 6 000 zł nadal jest jedną transakcją powyżej limitu.
W marcu 2018 r., gdy czytelnik płacił za remont, ten sam limit wynikał jeszcze z art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej – Prawo przedsiębiorców obowiązuje od 30 kwietnia 2018 r. Zasada się nie zmieniła.
Co dokładnie wyłączasz z kosztów?
Art. 22p ust. 1 ustawy o PIT (i analogiczny art. 15d ustawy o CIT) wyłącza z kosztów koszt „w tej części”, w jakiej płatność za transakcję z art. 19:
- została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego, czyli np. gotówką,
- trafiła przelewem na rachunek spoza białej listy podatników VAT – gdy sprzedawca jest czynnym podatnikiem VAT,
- ominęła mechanizm podzielonej płatności, choć faktura miała adnotację „mechanizm podzielonej płatności”.
Wyłączenie obejmuje całą część zapłaconą gotówką, nie tylko nadwyżkę ponad limit. Te same zasady stosujesz odpowiednio przy zakupie lub wytworzeniu środków trwałych i zakupie wartości niematerialnych i prawnych (art. 22p ust. 3 pkt 1).
Przykłady liczbowe
Przykład 1 – firma zwolniona z VAT. Faktura za remont: 25 900 zł. Płacisz 10 000 zł przelewem i 15 900 zł gotówką. Kosztem jest tylko 10 000 zł. Przy płatności w całości gotówką – jak u czytelnika – kosztem nie jest nic.
Przykład 2 – czynny podatnik VAT. Faktura: 20 000 zł netto + 4 600 zł VAT = 24 600 zł. Płacisz 9 840 zł przelewem (40%) i 14 760 zł gotówką (60%). Kosztem jest netto, więc wyłączenie liczysz proporcjonalnie: 60% × 20 000 zł = 12 000 zł wypada z kosztów, a 8 000 zł zostaje.
| Przykład 1 | Przykład 2 | |
|---|---|---|
| wartość faktury | 25 900 zł | 24 600 zł brutto |
| zapłacono przelewem | 10 000 zł | 9 840 zł |
| zapłacono gotówką | 15 900 zł | 14 760 zł |
| koszt podatkowy | 10 000 zł | 8 000 zł |
Jeśli wykonawca jest czynnym podatnikiem VAT, dochodzi jeszcze jeden problem. Remont to zwykle roboty budowlane z załącznika nr 15 do ustawy o VAT, a faktura przekracza 15 000 zł brutto. Taką fakturę musisz zapłacić w mechanizmie podzielonej płatności (art. 108a ust. 1a), a gotówką tego nie zrobisz. Grozi za to dodatkowe zobowiązanie w wysokości 30% VAT z faktury (art. 108a ust. 7), chyba że wykonawca rozliczył cały VAT (ust. 8). W 2018 r. tego ryzyka nie było, bo obowiązkowy MPP wszedł w życie później.
Co zrobić, gdy koszt jest już w KPiR?
W KPiR koszt ujmujesz co do zasady na dzień wystawienia faktury. Jeśli zaksięgowałeś fakturę w marcu, a gotówką zapłaciłeś w kwietniu, w kwietniu zmniejszasz koszty o część zapłaconą gotówką (art. 22p ust. 2). Gdy nie masz już czego zmniejszać – zwiększasz przychody.
Korektę robisz na podstawie dowodu, który według rozporządzenia o KPiR zawiera co najmniej: datę wystawienia i miesiąc korekty, wskazanie faktury, kwotę zmniejszenia kosztów (lub zwiększenia przychodów) i podpis osoby sporządzającej (§ 6 ust. 3 pkt 2). W księdze wpisujesz go ze znakiem minus.
Czy limit dotyczy płatności z konsumentami?
Nie. Art. 19 Prawa przedsiębiorców dotyczy tylko transakcji z innym przedsiębiorcą. Jeśli kupujesz np. używany sprzęt od osoby prywatnej i płacisz gotówką ponad 15 000 zł, art. 22p cię nie dotyczy.
Polski Ład przewidywał dwie zmiany: obniżenie limitu między firmami do 8 000 zł i nowy limit 20 000 zł dla płatności z konsumentami. Po przesunięciu terminu na 1 stycznia 2024 r. obie zmiany uchyliła ustawa z 16 czerwca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1414), zanim zaczęły obowiązywać. Dziś ani Prawo przedsiębiorców, ani ustawa o prawach konsumenta nie zawierają limitu gotówki dla konsumentów.
W Sejmie leży natomiast poselski projekt podniesienia limitu z 15 000 zł do 25 000 zł od 1 stycznia 2027 r. (druk nr 2806). 15 lipca 2026 r. skierowano go do pierwszego czytania – to tylko projekt, nie obowiązujące prawo.
Najczęstsze pytania
Czy na ryczałcie też tracę koszt?
Na ryczałcie nie odliczasz kosztów, więc art. 22p nie ma do czego się odnieść. Obowiązek z art. 19 Prawa przedsiębiorców nadal jednak cię dotyczy.
Czy płatność z prywatnego konta też jest problemem?
Nie – liczy się, czy zapłaciłeś przez rachunek płatniczy i na jaki rachunek, a nie czy było to konto firmowe. Szczegóły w tekście zapłata za fakturę z innego konta niż firmowe.
Jak sprawdzić rachunek kontrahenta przed przelewem?
W wykazie podatników VAT (biała lista). Jak odczytać numer konta z faktury w KSeF, wyjaśniamy w poradniku rachunek bankowy na fakturze w KSeF. Inne wydatki, których nie zaliczysz do kosztów, opisujemy w tekście koszty niestanowiące kosztów uzyskania przychodów.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa – Prawo przedsiębiorców, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1484 – art. 19
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 592 – art. 22p
- Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 554 – art. 15d
- Ustawa o podatku od towarów i usług, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1263 – art. 108a, załącznik nr 15
- Rozporządzenie w sprawie prowadzenia KPiR (Dz.U. 2025 poz. 1299) – § 6 ust. 3 pkt 2
- Ustawa z 16 czerwca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1414) – uchylenie limitów z Polskiego Ładu
- Ustawa o prawach konsumenta, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1244
- Sejm, druk nr 2806 – poselski projekt zmiany Prawa przedsiębiorców (przebieg procesu)
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.


