Ewidencja obciążenia kontrahenta notą

Spis treści
Jesteśmy firmą spedycyjną. Podczas jednego ze zleceń przewoźnik przekroczył wskazany termin dostarczenia kontenerów, co powoduje dla nas dodatkowe utrudnienia. Przysługuje nam w związku z tym odszkodowanie i wystawiliśmy kontrahentowi notę obciążeniową. Jak ją zaksięgować ?
Notę obciążeniową za karę umowną albo odszkodowanie księgujesz w pozostałych przychodach operacyjnych: Wn 249 „Pozostałe rozrachunki” (albo 201 w analityce przewoźnika, jak w pierwotnej odpowiedzi), Ma 760 „Pozostałe przychody operacyjne”. Przewoźnik ujmuje ją odwrotnie – Wn 761 „Pozostałe koszty operacyjne”, Ma 249 – a ponieważ kara nie jest zapłatą za usługę, nota nie zawiera VAT i nie trafia do KSeF.
Dlaczego kara trafia do pozostałych przychodów operacyjnych?
Ustawa o rachunkowości zalicza do pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych m.in. te związane z odszkodowaniami i karami (art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. g). Kara nie jest więc ani przychodem ze sprzedaży, ani przychodem finansowym.
Wybór konta rozrachunkowego ma znaczenie przy bilansie. Należność z noty nie wynika z dostaw i usług, więc w bilansie wykazujesz ją jako należność z innych tytułów. Dlatego wygodniej ująć ją na koncie 249 albo w osobnej analityce, a nie razem z fakturami na koncie 201.
Przychód ujmujesz, gdy korzyść jest uprawdopodobniona i da się ją wiarygodnie wycenić (art. 3 ust. 1 pkt 30). Jeśli przewoźnik kwestionuje karę i nie zanosi się na zapłatę, zastosuj zasadę ostrożności. Możesz utworzyć odpis aktualizujący należność (art. 35b ust. 1 pkt 3): Wn 761, Ma 290.
Przykład: kara za spóźnioną dostawę kontenerów
Zleciłeś przewoźnikowi krajowy przewóz za 10 000 zł netto + 23% VAT. Umowa przewiduje karę 1 500 zł za każdą dobę opóźnienia, a przewoźnik spóźnił się jeden dzień. Wystawiasz notę na 1 500 zł i potrącasz ją z jego wynagrodzenia. Potrącenia dokonujesz oświadczeniem złożonym przewoźnikowi (art. 498 i 499 Kodeksu cywilnego), a przelewasz 10 800 zł.
U ciebie, czyli u wystawcy noty:
| Operacja | Wn | Ma | Kwota |
|---|---|---|---|
| faktura przewoźnika – usługa transportowa | 402 | 202 | 10 000 zł |
| faktura przewoźnika – VAT naliczony | 221 | 202 | 2 300 zł |
| nota obciążeniowa – kara umowna | 249 | 760 | 1 500 zł |
| kompensata noty z fakturą | 202 | 249 | 1 500 zł |
| przelew pozostałej kwoty | 202 | 131 | 10 800 zł |
U przewoźnika, czyli u odbiorcy noty:
| Operacja | Wn | Ma | Kwota |
|---|---|---|---|
| faktura sprzedaży usługi | 201 | 700 (netto) i 222 (VAT) | 12 300 zł (10 000 + 2 300) |
| otrzymana nota – kara umowna | 761 | 249 | 1 500 zł |
| kompensata | 249 | 201 | 1 500 zł |
| wpływ na rachunek | 131 | 201 | 10 800 zł |
Kompensata nie zmienia faktury. VAT nadal liczysz od 10 000 zł, bo kara nie jest obniżką ceny.
Przewoźnik może też uznać, że nota mu się nie należy. Wtedy nie księguje zobowiązania, ale przy realnym ryzyku przegranej powinien rozważyć rezerwę (art. 35d ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości).
Jak rozliczyć karę umowną w CIT?
U wystawcy noty kara jest przychodem dopiero w dniu otrzymania zapłaty. Wynika to z art. 12 ust. 3e ustawy o CIT: gdy przychód związany z działalnością nie pochodzi ze sprzedaży towaru ani usługi, liczy się dzień zapłaty. Potrącenie umarza obie wierzytelności (art. 498 § 2 Kodeksu cywilnego), więc przy kompensacie przychód powstaje w dniu potrącenia. Jeśli przychód z noty ująłeś w księgach wcześniej, do wyniku podatkowego włączasz go dopiero wtedy. W PIT ten sam skutek daje art. 14 ust. 1i.
U odbiorcy noty kara może być kosztem uzyskania przychodów, jeśli spełnia ogólne warunki z art. 15 ust. 1. Przeszkodą jest art. 16 ust. 1 pkt 22. Wyłącza on z kosztów kary i odszkodowania z tytułu:
- wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług,
- zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad,
- zwłoki w usunięciu wad.
Kary za samo spóźnienie usługi przepis wprost nie wymienia. Sądy administracyjne w wielu sprawach pozwalały ją zaliczyć do kosztów, ale organy podatkowe nie zawsze się z tym zgadzają. Przy dużych kwotach rozważ wniosek o interpretację indywidualną.
Nota czy faktura – kiedy nota nie wystarczy?
O rodzaju dokumentu decyduje to, czy obciążasz kontrahenta za towar lub usługę. Tytuł dokumentu nie ma znaczenia.
| Za co obciążasz kontrahenta | Dokument | VAT | KSeF |
|---|---|---|---|
| kara umowna, odszkodowanie | nota obciążeniowa | poza VAT | nie |
| odsetki za opóźnienie, rekompensata 40/70/100 euro | nota odsetkowa | poza VAT | nie |
| zwrot wydatku poniesionego w imieniu i na rzecz kontrahenta, np. opłaty urzędowej | nota | poza podstawą opodatkowania (art. 29a ust. 7 pkt 3 ustawy o VAT) | nie |
| usługa kupiona we własnym imieniu i odsprzedana, np. składowanie kontenera | faktura (refaktura) | stawka odsprzedawanej usługi (art. 8 ust. 2a) | tak |
| obniżka ceny za źle wykonaną usługę | faktura korygująca wystawiona przez sprzedawcę | zmniejsza podstawę (art. 29a ust. 10 pkt 1) | tak |
Pułapka w spedycji: jeśli płacisz terminalowi czy magazynowi we własnym imieniu i przenosisz ten koszt na klienta, odsprzedajesz usługę. Wtedy wystawiasz refakturę, a nie notę – szczegóły w poradniku refaktura a KSeF. Podobnie dodatkowa opłata za postój pojazdu, jeśli umowa traktuje ją jako zapłatę za dodatkowe świadczenie, a nie jako karę.
Od 1 lutego 2026 r. (duże firmy) i od 1 kwietnia 2026 r. (pozostałe) faktury wystawiasz w KSeF, ale noty nadal zostają poza systemem. Wysyłasz je np. mailem jako PDF – więcej w tekście nota obciążeniowa a KSeF. Nie myl jej z notą korygującą. Tę od 1 lutego 2026 r. zlikwidowano (art. 106k ustawy o VAT uchylono), a błędy na fakturze poprawia już tylko sprzedawca – zobacz noty korygujące a KSeF.
Co powinna zawierać nota obciążeniowa?
Nota jest dowodem księgowym, więc musi mieć elementy z art. 21 ust. 1 ustawy o rachunkowości. W praktyce wpisz:
- nazwę „nota obciążeniowa” i numer,
- dane obu stron,
- podstawę obciążenia – numer umowy lub zlecenia i jej paragraf,
- opis zdarzenia i wyliczenie kwoty, np. liczbę dni opóźnienia × stawkę kary,
- datę wystawienia, termin i numer rachunku do zapłaty.
Po otrzymaniu nota dostaje dekretację, czyli wskazanie miesiąca i sposobu ujęcia w księgach (art. 21 ust. 1 pkt 6).
Najczęstsze pytania
Czy na nocie obciążeniowej wykazuje się VAT?
Nie. Kara umowna i odszkodowanie nie są wynagrodzeniem za dostawę ani usługę, więc nie podlegają VAT. Nota nie trafia do rejestru VAT ani do JPK.
Czy mogę po prostu potrącić karę z faktury przewoźnika?
Tak, jeśli obie wierzytelności są pieniężne i wymagalne (art. 498 § 1 Kodeksu cywilnego). Złóż przewoźnikowi oświadczenie o potrąceniu – najlepiej w nocie albo w osobnym piśmie (art. 499). Odsetki za opóźnienie dokumentujesz tak samo, notą – zobacz otrzymane odsetki od nieopłaconych w terminie faktur.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa o rachunkowości, t.j. Dz.U. 2026 poz. 522 – art. 3 ust. 1 pkt 30 i 32, art. 21 ust. 1, art. 35b ust. 1, art. 35d ust. 1
- Ustawa o CIT, t.j. Dz.U. 2026 poz. 554 – art. 12 ust. 3e, art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 22
- Ustawa o PIT, t.j. Dz.U. 2026 poz. 592 – art. 14 ust. 1i
- Ustawa o VAT, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1263 – art. 8 ust. 2a, art. 29a ust. 7 pkt 3 i ust. 10 pkt 1, art. 106k (uchylony)
- Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795 – art. 483, 498, 499
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.

