Nota obciążeniowa a KSeF: czy nota księgowa idzie do KSeF i kiedy zamiast niej potrzebna jest faktura
Nota obciążeniowa i każda inna nota księgowa zostaje poza KSeF – MF wymienia noty wśród dokumentów, których nie przesyła się do systemu. Notą obciążasz kontrahenta np. karą umowną, odszkodowaniem albo odsetkami, bo to nie jest sprzedaż. Gdy za obciążeniem stoi dostawa towaru lub usługa, także odsprzedana (refaktura), potrzebna jest faktura w KSeF.
Spis treści
Nota obciążeniowa nie trafia do KSeF – to system wyłącznie dla faktur, a nota księgowa fakturą nie jest. Wystawiasz ją tak jak przed 2026 r., poza KSeF, i wysyłasz kontrahentowi np. mailem. Pilnuj tylko, by notą nie dokumentować sprzedaży: za towar albo usługę, także odsprzedaną (refaktura), należy się faktura w KSeF.
MF mówi o tym w kilku miejscach. W ramce „WAŻNE” w pkt 1.1 cz. II Podręcznika KSeF 2.0 noty obciążeniowe i uznaniowe stoją na liście dokumentów nieprzesyłanych do systemu, obok pro form i dowodów wewnętrznych. W FAQ KSeF 2.0 (sekcja „KSeF w Jednostkach Samorządu Terytorialnego”, pyt. 49 i 55) ministerstwo dodaje, że noty księgowe dalej funkcjonują na dotychczasowych zasadach, tylko poza KSeF. O nocie korygującej, która zniknęła 1 lutego 2026 r., piszemy osobno: noty korygujące a KSeF.
Czy nota księgowa idzie do KSeF?
Nie – żadna jej odmiana. „Nota księgowa” to potoczna nazwa grupy dokumentów, które dla ustawy o VAT nie są fakturami. Dla ustawy o rachunkowości to zwykłe dowody księgowe: dla wystawcy zewnętrzne własne, dla odbiorcy zewnętrzne obce (art. 20 ust. 2).
| Rodzaj noty | Do czego służy | KSeF |
|---|---|---|
| nota obciążeniowa | żądasz od kontrahenta kwoty, która nie jest ceną towaru ani usługi, np. kary umownej lub odszkodowania | nie |
| nota odsetkowa | odmiana noty obciążeniowej – odsetki za opóźnienie w zapłacie | nie |
| nota uznaniowa | potwierdzasz kwotę należną kontrahentowi od ciebie, np. jego roszczenie odszkodowawcze | nie |
| nota korygująca | dawna poprawka danych faktury przez nabywcę – od 1.02.2026 nie istnieje | – |
Dla noty nie ma struktury XML, system nie nada jej numeru ani kodu QR, więc w Aplikacji Podatnika jej nie zobaczysz. Jeśli kontrahent przysyła ci notę, nie szukaj jej w KSeF – przyjdzie kanałem, który ustaliliście.
Nota czy faktura – gdzie przebiega granica?
Rozstrzyga ustawa o VAT, a nie tytuł dokumentu. Fakturę wystawiasz, gdy dokumentujesz sprzedaż, czyli odpłatną dostawę towarów lub odpłatne świadczenie usług (art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 106b ust. 1). Usługą jest każde świadczenie, które nie jest dostawą towarów, także zobowiązanie do powstrzymania się od czynności albo do tolerowania sytuacji (art. 8 ust. 1). Notą obciążasz za coś, co nie jest zapłatą za żadne świadczenie.
Zanim wystawisz notę, odpowiedz na trzy pytania:
- Czy w zamian za tę kwotę dostarczasz towar albo wykonujesz usługę, choćby polegającą na zgodzie lub tolerowaniu czegoś? Jeśli tak – to sprzedaż i faktura.
- Czy przenosisz na kontrahenta koszt usługi, którą kupiłeś we własnym imieniu? Jeśli tak – to refaktura (art. 8 ust. 2a), czyli też faktura.
- Czy kwota jest kosztem dodatkowym sprzedaży, np. transportu albo opakowania doliczanego do towaru? Taki koszt wchodzi do podstawy opodatkowania (art. 29a ust. 6 pkt 2), więc trafia na fakturę.
Trzy razy „nie” i kwota wynikająca z umowy lub przepisów jako sankcja albo rekompensata – wtedy wystawiasz notę.
Zdarzenie → nota czy faktura → KSeF?
| Zdarzenie | Dokument | KSeF |
|---|---|---|
| kara umowna za zwłokę w dostawie (art. 483 § 1 k.c.) | nota obciążeniowa | nie |
| odszkodowanie za szkodę z niewykonania umowy (art. 471 k.c.) | nota obciążeniowa | nie |
| odsetki za opóźnienie w zapłacie (art. 481 § 1 k.c.) | nota odsetkowa | nie |
| zwrot opłaty sądowej zapłaconej w imieniu i na rzecz klienta | nota – kwota poza podstawą opodatkowania (art. 29a ust. 7 pkt 3) | nie |
| odsprzedaż najemcy prądu kupionego na siebie | faktura (refaktura) | tak |
| transport doliczany do sprzedanego towaru | faktura – część ceny | tak |
| premia pieniężna za obrót, za którą nabywca nic nie świadczy | faktura korygująca sprzedawcy (nasz wniosek – to obniżka ceny) | tak |
| usługa marketingowa nabywcy dla dostawcy, np. miejsce w gazetce | faktura nabywcy | tak |
| rozliczenie między szkołami tej samej gminy | nota | nie (FAQ, pyt. 83) |
| wydatek z dotacji, do którego grantodawca żąda noty | nota | nie (podręcznik MF dla NGO, pkt 11.3) |
Premia pieniężna to częsta pułapka. Sieci handlowe nieraz „obciążają notą” dostawcę za osiągnięty obrót. Jeśli nabywca nie wykonuje za nią żadnej usługi, w praktyce jest to obniżka ceny po sprzedaży. Obniża ona podstawę opodatkowania (art. 29a ust. 10 pkt 1), a dokumentuje ją sprzedawca fakturą korygującą w KSeF (art. 106j) – to nasz wniosek z przepisów. Gdy nabywca naprawdę świadczy usługę, np. eksponuje towar, sam wystawia fakturę w KSeF. W obu wariantach nota uznaniowa czy obciążeniowa nie wystarczy.
Kara umowna, odszkodowanie, odsetki – zawsze nota?
W typowej sytuacji tak. Kara umowna zastępuje odszkodowanie za niewykonanie albo nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego (art. 483 § 1 k.c.). Odsetki należą się za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego (art. 481 § 1 k.c.), a odszkodowanie wyrównuje szkodę (art. 471 k.c.). Żadna z tych kwot nie jest zapłatą otrzymaną „z tytułu sprzedaży” w rozumieniu art. 29a ust. 1, więc nie wymaga faktury.
Nazwa w umowie nie przesądza jednak sprawy. TSUE uznał, że kwota płacona przez klienta, który przed czasem zrywa umowę o usługi z minimalnym okresem obowiązywania, może być wynagrodzeniem za usługę (wyrok z 22 listopada 2018 r., C-295/17 MEO). Podobnie bywa z opłatą za zgodę na wcześniejsze rozwiązanie umowy, która może być zapłatą za tolerowanie sytuacji (art. 8 ust. 1 pkt 2). Wtedy zamiast noty wystawiasz fakturę z VAT – w KSeF. Przy powtarzalnych, dużych kwotach warto mieć interpretację indywidualną.
Refaktura to nie nota
Pełne omówienie, z mediami dla najemców i wypełnieniem FA(3): refaktura w KSeF.
MF odpowiada wprost: refakturowanie dokumentuje świadczenie usług, więc fakturę z tego tytułu wystawiasz przy użyciu KSeF (FAQ, sekcja o JST, pyt. 71). Podstawą jest art. 8 ust. 2a – kto kupuje usługę we własnym imieniu, ale na rzecz innej osoby, sam ją otrzymuje i sam świadczy dalej.
Przykład: wynajmujesz lokal i co miesiąc przenosisz na najemcę koszt prądu z podlicznika – 380 zł netto. Umowę z dostawcą energii masz ty, więc odsprzedajesz prąd i wystawiasz fakturę w KSeF. Formalnie to dostawa towaru, bo energia jest towarem (art. 2 pkt 6), a nie refaktura usługi z art. 8 ust. 2a – dla KSeF wynik jest ten sam. Inaczej, gdy jako pełnomocnik płacisz 100 zł opłaty sądowej w imieniu i na rzecz klienta. Ta kwota nie wchodzi do podstawy opodatkowania (art. 29a ust. 7 pkt 3), więc jej zwrot rozliczasz notą poza KSeF.
Co grozi za pomylenie noty z fakturą?
Błąd w jedną stronę – nota zamiast faktury:
- nabywca nie odliczy VAT, bo podatek naliczony wynika z faktur (art. 86 ust. 2 pkt 1),
- sprzedawca nie rozliczył VAT należnego i nie wystawił faktury w KSeF, choć musiał – w obecnym stanie prawnym od 1 stycznia 2027 r. grozi za to kara z art. 106ni (Sejm uchwalił 6 listopada 2026 r. przesunięcie kar na 2028 r., ustawa czeka na Senat).
Błąd w drugą stronę – faktura z VAT za karę umowną czy odszkodowanie:
- kto wystawił fakturę z wykazanym podatkiem, musi go zapłacić (art. 108 ust. 1),
- nabywca nie odliczy z niej VAT, bo transakcja nie podlega opodatkowaniu (art. 88 ust. 3a pkt 2).
Faktury z numerem KSeF nie anulujesz – zobacz czy można anulować fakturę w KSeF. Naszym zdaniem błędną fakturę trzeba wtedy skorygować do zera, a obciążenie udokumentować notą.
Jak wystawić i wysłać notę obciążeniową w 2026 r.?
- Zbierz podstawę – zapis umowy o karze, protokół szkody, wyliczenie odsetek.
- Sporządź notę z elementami dowodu księgowego (art. 21 ust. 1 ustawy o rachunkowości): rodzaj dokumentu i numer, strony z adresami, opis i wartość operacji, datę operacji i datę sporządzenia, jeśli są różne, oraz podpis wystawcy. W tytule wpisz wprost „Nota obciążeniowa”, a w opisie podstawę, np. „kara umowna z § 7 ust. 2 umowy z 3.03.2026”.
- Wyślij ją w uzgodniony sposób – mailem w PDF, przez EDI albo pocztą. KSeF tu nie pomoże.
- W tytule przelewu podaj numer noty. Obowiązek podawania numeru KSeF w przelewach od 2027 r. (art. 108g) dotyczy faktur ustrukturyzowanych, więc noty nie obejmuje – to nasz wniosek. Więcej: numer KSeF w przelewie.
- Przechowuj notę u siebie. KSeF trzyma przez 10 lat tylko faktury, więc notę archiwizujesz tak jak inne dowody księgowe.
Po stronie odbiorcy nota też płynie poza systemem. W procedurze KSeF opisz więc drugi kanał: kto odbiera noty ze skrzynki mailowej, kto je sprawdza i kto dekretuje. Nota bez VAT nie trafia też do ewidencji JPK_V7, bo nie dokumentuje czynności opodatkowanej – to nasz wniosek. Listę innych dokumentów spoza systemu, m.in. pro form i faktur wewnętrznych, znajdziesz w tekście jakie faktury nie podlegają KSeF.
Najczęstsze pytania
Czy nota księgowa idzie do KSeF?
Nie. KSeF przyjmuje wyłącznie faktury ustrukturyzowane. MF potwierdza, że noty księgowe, w tym obciążeniowe i uznaniowe, nadal funkcjonują, ale wystawiasz je poza systemem – na papierze albo np. jako PDF wysłany mailem.
Czy za karę umowną wystawia się fakturę w KSeF?
Co do zasady nie. Kara umowna naprawia szkodę z niewykonania albo nienależytego wykonania umowy i nie jest zapłatą za towar czy usługę, więc dokumentujesz ją notą obciążeniową poza KSeF. Fakturę wystawiasz tylko wtedy, gdy taka kwota jest w rzeczywistości wynagrodzeniem za usługę.
Czy refakturę można zastąpić notą obciążeniową?
Nie. Refaktura dokumentuje odsprzedaż usługi (art. 8 ust. 2a ustawy o VAT), więc jest fakturą i wystawiasz ją w KSeF – MF potwierdza to w FAQ KSeF 2.0. Notą rozliczysz tylko zwrot wydatków poniesionych w imieniu i na rzecz kontrahenta.
Jak wysłać notę obciążeniową, skoro nie przez KSeF?
W sposób uzgodniony z kontrahentem: mailem jako PDF, przez EDI albo pocztą. Nota jest dowodem księgowym, więc powinna zawierać elementy z art. 21 ust. 1 ustawy o rachunkowości, m.in. numer, strony, opis i wartość operacji oraz datę.
Wysłałem do KSeF fakturę zamiast noty. Co teraz?
Faktury z numerem KSeF nie usuniesz. Jeśli zdarzenie nie było sprzedażą, skoryguj ją do zera i wystaw notę poza KSeF. Dopóki faktura z wykazanym VAT nie zostanie skorygowana, podatek z niej jest do zapłaty (art. 108 ust. 1 ustawy o VAT).
Źródła
- Podręcznik KSeF 2.0 cz. II (MF, 06.08.2026), pkt 1.1 – ramka WAŻNE (noty obciążeniowe i uznaniowe nie są przesyłane do KSeF)
- FAQ KSeF 2.0 (MF), sekcja „KSeF w Jednostkach Samorządu Terytorialnego”, pyt. 49, 55, 71 i 83
- Ustawa o VAT, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1263 – art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i 2a, art. 29a ust. 1, 6, 7 pkt 3 i ust. 10 pkt 1, art. 86 ust. 2 pkt 1, art. 88 ust. 3a pkt 2, art. 106b ust. 1, art. 106j, art. 108 ust. 1, art. 108g
- Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795 – art. 471, art. 481 § 1, art. 483 § 1
- Ustawa o rachunkowości, t.j. Dz.U. 2026 poz. 522 – art. 20 ust. 2 i art. 21 ust. 1 (dowody księgowe)
- Podręcznik „KSeF w organizacjach pozarządowych” (MF, luty 2026), pkt 11.3
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.
