Faktury dla NFZ a KSeF: co muszą lekarze, gabinety i podmioty lecznicze
Świadczeniodawca objęty obowiązkiem KSeF wystawia fakturę za świadczenia dla NFZ w KSeF, w strukturze FA(3): NFZ jako nabywca, oddział wojewódzki w Podmiot3 z identyfikatorem wewnętrznym i rolą Odbiorca, a w dodatkowym opisie identyfikator szablonu rachunku. Oddział NFZ sam pobiera fakturę z KSeF. Lekarz na kontrakcie wystawia szpitalowi fakturę zwolnioną z VAT w KSeF, a faktury dla pacjentów prywatnych mogą zostać poza systemem.
Spis treści
Jeśli jako świadczeniodawca podlegasz obowiązkowi KSeF, fakturę za świadczenia dla NFZ wystawiasz w KSeF w strukturze FA(3), a oddział wojewódzki NFZ pobiera ją z systemu sam. Fundusz wymaga przy tym danych, których zwykła faktura nie ma: oddziału w Podmiot3, identyfikatora szablonu rachunku i kodów pozycji umowy.
Lekarz ma jednak zwykle więcej relacji niż tylko z NFZ. Poniżej rozbieramy też kontrakt w szpitalu, pacjentów prywatnych i zakupy podmiotu leczniczego.
KSeF dla lekarzy – kto, komu i jakim dokumentem?
| Kto wystawia | Komu | Dokument | Czy w KSeF? |
|---|---|---|---|
| lekarz na kontrakcie (JDG) | szpital, przychodnia | faktura bez VAT, ze wskazaniem zwolnienia | tak – od 1.04.2026; do 31.12.2026 możliwy limit 10 000 zł |
| świadczeniodawca z umową z NFZ | NFZ (oddział wojewódzki) | faktura FA(3) zgodna z szablonem rachunku | tak, jeśli podlega obowiązkowi; jeśli nie – format NFZ RACH/FAKT/NOTA |
| apteka, dostawca wyrobów medycznych | NFZ | sprawozdanie refundacyjne (ZPOZR, LEKZR) | bez zmian – NFZ utrzymuje dotychczasowe formaty |
| gabinet, praktyka lekarska | pacjent – osoba prywatna | faktura tylko na żądanie | nie musi, możesz dobrowolnie |
| gabinet, praktyka lekarska | firma, np. pracodawca płacący za badania pracowników | faktura | tak |
| dostawca sprzętu, leków, usług | szpital, gabinet | faktura zakupowa | odbiór w KSeF od 1.02.2026 |
Tabela pokazuje stan na listopad 2026 r. Limit 10 000 zł działa tylko do końca 2026 r., więc od stycznia 2027 r. faktury dla firm i NFZ trafią do KSeF bez względu na kwotę.
Jakie usługi medyczne są zwolnione z VAT?
Art. 43 ust. 1 ustawy o VAT zwalnia usługi w zakresie opieki medycznej, które służą profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia:
- pkt 18 – wykonywane w ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze, razem z dostawą towarów i usługami ściśle z nimi związanymi,
- pkt 18a – świadczone na rzecz podmiotów leczniczych na terenie ich zakładów leczniczych,
- pkt 19 – świadczone w ramach zawodów: lekarza i lekarza dentysty, pielęgniarki i położnej, zawodów medycznych z ustawy o działalności leczniczej oraz psychologa,
- pkt 19a – takie usługi nabyte we własnym imieniu i odsprzedane na rzecz osoby trzeciej.
Warunek celu zdrowotnego jest częścią przepisu. Z tego warunku wynika, że czynności, których głównym celem nie jest zdrowie – np. zabieg wyłącznie estetyczny albo opinia lekarska dla ubezpieczyciela czy sądu – mogą nie korzystać ze zwolnienia. To ogólny wniosek z brzmienia przepisu, a nie stanowisko MF; konkretną usługę oceń z doradcą lub na podstawie interpretacji. Dodatkowo ust. 17 wyłącza ze zwolnienia czynności „ściśle związane”, jeśli nie są niezbędne do usługi podstawowej albo służą głównie dodatkowemu zarobkowi.
Na fakturze zwolnionej podajesz podstawę zwolnienia (art. 106e ust. 1 pkt 19). W FA(3) zaznaczasz P_19 i wpisujesz przepis w P_19A, np. „art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. a ustawy o VAT”. Szczegóły pól: podstawa zwolnienia z VAT w KSeF.
Jak lekarz na kontrakcie wystawia fakturę dla szpitala?
Przy sprzedaży zwolnionej z art. 43 ust. 1 nie musisz wystawiać faktury (art. 106b ust. 2). Musisz to zrobić, gdy nabywca zażąda jej w ciągu 3 miesięcy od końca miesiąca usługi (ust. 3 pkt 2) – a w praktyce szpitale zwykle o nią proszą. Jeśli fakturę wystawiasz, trafia ona do KSeF, bo nabywca nie jest konsumentem. MF potwierdza to wprost na przykładzie: lekarz na kontrakcie cywilnoprawnym, który wystawia jedną fakturę na 20 000 zł miesięcznie, stosuje KSeF od 1 kwietnia 2026 r. (FAQ, „Zasady obowiązywania KSeF i przepisy prawne”, pyt. 8).
Inny przykład: lekarka dyżurująca w przychodni wystawia jej faktury na łącznie 8 600 zł miesięcznie i nie ma innych klientów-firm. Do 31 grudnia 2026 r. może wystawiać faktury poza KSeF, bo mieści się w limicie z art. 145m. Fakturę za grudzień, wystawianą 5 stycznia 2027 r., wyśle już do KSeF. Zasady liczenia: limit 10 000 zł – netto czy brutto.
Kilka praktycznych uwag:
- Faktura, nie rachunek. Lekarz z działalnością gospodarczą jest podatnikiem VAT, także gdy korzysta ze zwolnienia, a MF uważa, że taki podatnik dokumentuje sprzedaż fakturą – zobacz rachunek a KSeF.
- Płatność od 2027 r. Jeśli nie jesteś czynnym podatnikiem VAT, szpital nie musi podawać numeru KSeF w tytule przelewu (art. 108g) – szczegóły w tekście numer KSeF w przelewie.
- Ogólne zasady dla zwolnionych opisujemy w artykule KSeF dla nievatowca.
NFZ a KSeF – czego Fundusz wymaga na fakturze?
NFZ w komunikacie z 4 lutego 2026 r. pisze, że obowiązek KSeF dotyczy faktur wystawianych przez świadczeniodawców na rzecz NFZ i spoczywa na świadczeniodawcy – to on musi wiedzieć, czy go obejmuje. Kogo nie obejmuje, ten może dalej używać formatu eFaktura (RACH/FAKT/NOTA). Tej samej faktury nie wolno jednak przekazać dwiema drogami: przez KSeF i w starym formacie.
Kogo obowiązek nie obejmuje, NFZ nie wylicza. Z ustawy wynika, że do końca 2026 r. może to być np. praktyka, której faktury w miesiącu nie przekraczają 10 000 zł brutto (art. 145m) – to nasz wniosek. NFZ nie jest osobą fizyczną, więc wyłączenie dla konsumentów (art. 106ga ust. 2 pkt 4) go nie dotyczy.
Szablon rachunku generuje system NFZ (komunikat R_UMX) na podstawie sprawozdanych świadczeń. To wzór rozliczenia, a nie dokument sprzedaży – fakturę wystawiasz ty. NFZ podkreśla w komunikacie z 11 lutego 2026 r., że zmienia się tylko format faktury, a sprawozdawczość i szablony zostają. Specyfikacja NFZ i ten komunikat wymagają w fakturze FA(3):
| Element FA(3) | Co wpisujesz |
|---|---|
Podmiot2 |
NFZ jako nabywcę – Centrala i oddziały mają jeden NIP |
Podmiot3 |
oddział wojewódzki lub Centralę: IDWew z listy NFZ i Rola = 2 (Odbiorca) |
OkresFa (P_6_Od, P_6_Do) |
pierwszy i ostatni dzień okresu, np. 2026-10-01 i 2026-10-31 |
DodatkowyOpis |
klucze identyfikator-szablonu (z komunikatu R_UMX) i identyfikator-swiadczeniodawcy (kod nadany przez oddział) |
FaWiersz – pole Indeks |
kod zakresu świadczeń i wyróżnik pozycji umowy, np. 02.1500.001.02/1 |
WarunkiTransakcji/Umowy – NrUmowy |
numer umowy z NFZ, przy aneksie ugodowym także jego numer; jedna faktura dotyczy jednej umowy |
Identyfikator każdej jednostki to 1070001057, myślnik i pięć cyfr: od 00018 (Dolnośląski OW NFZ) do 00164 (Zachodniopomorski OW NFZ), a Centrala ma 1070001057-00177. Pierwsze 10 cyfr to NIP NFZ, bo identyfikator wewnętrzny zawsze zaczyna się od NIP podatnika. Pełną listę podaje komunikat NFZ. Przykład dla Śląskiego OW NFZ:
<Podmiot3>
<DaneIdentyfikacyjne>
<IDWew>1070001057-00122</IDWew>
<Nazwa>Śląski Oddział Wojewódzki NFZ</Nazwa>
</DaneIdentyfikacyjne>
<Rola>2</Rola>
</Podmiot3>
Czym jest IDWew i rola Odbiorca: identyfikator wewnętrzny i Podmiot3 w KSeF.
Jak faktura trafia do NFZ?
- Online i offline. Wystawiasz fakturę w KSeF, a system oddziału pobiera ją sam. Nie wysyłasz jej do NFZ drugi raz. Rejestracja numeru KSeF w portalu przyspiesza pobranie i pozwala śledzić status.
- Tryb awaryjny. Fakturę przekazujesz przez portal przed wysłaniem do KSeF, z certyfikatem potwierdzającym wystawcę, a po dosłaniu jej do KSeF uzupełniasz w NFZ numer KSeF.
- SIMP i SRU. Jeśli podlegasz KSeF, systemy te przestają wystawiać za ciebie faktury i generują szablony w komunikacie R_UMX, a fakturę tworzysz we własnym programie. Przełączenie jest jednorazowe i nieodwracalne.
- Refundacja leków i wyrobów medycznych. Dokumentem rozliczeniowym pozostaje sprawozdanie refundacyjne w dotychczasowym formacie.
Przy świadczeniach z SIMP i SRU specyfikacja NFZ (pkt 10.2) dopuszcza wystawienie faktury w systemie własnym albo „w portalu KSeF”. Tryb rozszerzony Aplikacji Podatnika ma pola okresu, Podmiot3 z identyfikatorem wewnętrznym, indeksu i dodatkowego opisu, więc mała praktyka może z niego skorzystać – to nasz wniosek z podręcznika aplikacji. Zobacz Aplikacja Podatnika KSeF.
Czy faktura dla pacjenta idzie do KSeF?
Faktury dla osób prywatnych są wyłączone z obowiązku KSeF (art. 106ga ust. 2 pkt 4). Przy usługach zwolnionych pacjent dostaje fakturę tylko na swoje żądanie, zgłoszone w ciągu 3 miesięcy (art. 106b ust. 3 pkt 2). Wystawisz ją na papierze, w PDF albo dobrowolnie w KSeF (art. 106ga ust. 4). Gdy za badania płaci firma, np. pracodawca za badania pracowników, nabywcą jest podatnik i faktura idzie do KSeF. Szczegóły: czy faktura imienna idzie do KSeF.
Jak szpital lub przychodnia odbiera faktury w KSeF?
Odbieranie faktur w KSeF obowiązuje od 1 lutego 2026 r. wszystkich, także szpitale i przychodnie. W 2026 r. część faktur, np. od lekarzy kontraktowych w limicie 10 000 zł, może jednak przychodzić jeszcze poza KSeF – księgowość powinna pilnować obu kanałów.
Pierwszy dostęp do KSeF szpital uzyskuje pieczęcią kwalifikowaną albo przez osobę wskazaną w zawiadomieniu ZAW-FA. MF potwierdza, że drugiego zawiadomienia dla drugiego administratora nie składa się: wskazana osoba ustanawia kolejnych elektronicznie (FAQ, „KSeF w Jednostkach Samorządu Terytorialnego”, pyt. 36). Zobacz ZAW-FA, uprawnienia w KSeF i jak odebrać fakturę w KSeF.
Najczęstsze pytania
Czy faktury dla NFZ trzeba wystawiać w KSeF?
Tak, jeśli świadczeniodawca podlega obowiązkowi KSeF. NFZ podkreśla, że to świadczeniodawca odpowiada za wybór właściwego trybu. Kogo obowiązek nie dotyczy, ten może nadal przekazywać dokumenty w dotychczasowym formacie NFZ (RACH, FAKT, NOTA).
Czy lekarz na kontrakcie w szpitalu wystawia fakturę w KSeF?
Tak. MF wyjaśnia, że lekarz, którego faktury w danym miesiącu przekraczają 10 000 zł, stosuje KSeF od 1 kwietnia 2026 r. Przy niższej sprzedaży może do 31 grudnia 2026 r. wystawiać faktury poza KSeF, a od 2027 r. już nie.
Czy faktura dla pacjenta musi trafić do KSeF?
Nie. Faktury dla osób prywatnych są wyłączone z obowiązku KSeF. Usługi medyczne są co do zasady zwolnione z VAT, więc fakturę wystawiasz tylko na żądanie pacjenta – na papierze, w PDF albo dobrowolnie w KSeF.
Czy fakturę z KSeF trzeba osobno wysłać do NFZ?
Nie. Oddział NFZ pobiera fakturę z KSeF sam. W Portalu Świadczeniodawcy lub Portalu SZOI możesz zarejestrować jej numer KSeF, co przyspiesza pobranie. Przez portal przekazujesz tylko faktury z trybu awaryjnego.
Jaką podstawę zwolnienia z VAT wpisać na fakturze lekarza?
Przepis, z którego korzystasz: zwykle art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. a ustawy o VAT przy usługach w ramach zawodu lekarza albo pkt 18 przy podmiocie leczniczym. Wpisujesz go w polu P_19A.
Źródła
- Ustawa o VAT, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1263 – art. 43 ust. 1 pkt 18–19a i ust. 17, art. 106b ust. 2–3, art. 106e ust. 1 pkt 19, art. 106ga ust. 2 pkt 4 i ust. 4, art. 108g, art. 145m
- FAQ KSeF 2.0 (MF): „Zasady obowiązywania KSeF i przepisy prawne”, pyt. 8 i 10; „KSeF w Jednostkach Samorządu Terytorialnego”, pyt. 36
- NFZ, Najważniejsze informacje po wdrożeniu KSeF w NFZ (04.02.2026)
- NFZ, Komunikat dla świadczeniodawców (11.02.2026) – szablony, Indeks, OkresFa, Podmiot3 i lista IDWew
- NFZ, Specyfikacja wymagań NFZ do faktur za świadczenia w formacie FA(2)–FA(3), wersja 1.0 (komunikat z 15.09.2025)
- NFZ, Zmiany w systemach SIMP/SRU – KSeF (19.01.2026)
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.