Inne

Kontrola koncentracji przedsiębiorstw w UE i w Polsce

Uczestnicy szkolenia w sali wykładowej słuchają prelegenta
Spis treści
  1. Co jest koncentracją w rozumieniu przepisów?
  2. Kiedy trzeba zgłosić koncentrację do UOKiK?
  3. Kiedy zgłoszenie nie jest potrzebne?
  4. Jak zgłosić koncentrację i ile trwa postępowanie?
  5. Jakie kary grożą za niezgłoszenie koncentracji?
  6. Kiedy transakcję ocenia Komisja Europejska?
  7. Polska i UE – porównanie
  8. Podstawa prawna i źródła

Zamiar koncentracji musisz zgłosić Prezesowi UOKiK, gdy łączny obrót jej uczestników w roku poprzedzającym zgłoszenie przekracza 1 mld euro na świecie albo 50 mln euro w Polsce (art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Do czasu decyzji nie wolno transakcji zamknąć, a gdy obroty przekraczają progi unijne (m.in. 5 mld euro na świecie), sprawę ocenia Komisja Europejska zamiast UOKiK.

Kontrola koncentracji ma zapobiegać powstawaniu monopoli i firm dominujących (takich jak np. Saudi Aramco) w drodze przejęć. Nie zakazuje jednak łączenia się firm – urząd bada, czy po transakcji konkurencja nie zostanie istotnie ograniczona.

Co jest koncentracją w rozumieniu przepisów?

Koncentracja to nie tylko fuzja dwóch spółek w jedną. Ustawa wymienia cztery formy (art. 13 ust. 2):

  1. połączenie dwóch lub więcej samodzielnych przedsiębiorców;
  2. przejęcie kontroli – bezpośredniej lub pośredniej – nad innym przedsiębiorcą, np. przez kupno akcji lub udziałów;
  3. utworzenie wspólnego przedsiębiorcy (joint venture);
  4. nabycie części mienia innego przedsiębiorcy (całości lub części przedsiębiorstwa), jeśli obrót realizowany przez to mienie przekroczył w Polsce 10 mln euro w którymkolwiek z dwóch lat obrotowych przed zgłoszeniem.

Kiedy trzeba zgłosić koncentrację do UOKiK?

Gdy przekroczony jest jeden z dwóch progów z art. 13 ust. 1:

Próg Wartość Okres
Łączny obrót światowy uczestników powyżej 1 mld euro rok obrotowy przed rokiem zgłoszenia
Łączny obrót uczestników w Polsce powyżej 50 mln euro rok obrotowy przed rokiem zgłoszenia

Liczysz obroty całych grup kapitałowych uczestników (art. 16 ust. 1). Przy przejęciu kontroli bierzesz obrót przejmującego z jego grupą oraz obrót spółki przejmowanej z jej spółkami zależnymi – bez reszty grupy sprzedającego (art. 16 ust. 2 i 4). Kwoty w złotych przeliczasz po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roku poprzedzającego zgłoszenie (art. 5).

Obrót to w praktyce przychody z rachunku zysków i strat – zobacz, jak czytać bilans i rachunek zysków i strat.

Przykład. W 2026 r. grupa A, która w 2025 r. miała w Polsce 40 mln euro obrotu, chce przejąć kontrolę nad spółką B. B miała w Polsce 9 mln euro obrotu w 2024 r. i 12 mln euro w 2025 r. Łącznie za 2025 r. to 52 mln euro – próg 50 mln euro jest przekroczony. Wyjątek dla małych celów przejęcia (poniżej) nie zadziała, bo B przekroczyła 10 mln euro w jednym z dwóch lat. Transakcję trzeba zgłosić.

Kiedy zgłoszenie nie jest potrzebne?

Mimo przekroczenia progów nie zgłaszasz koncentracji (art. 14), gdy:

  • przy przejęciu kontroli obrót spółki przejmowanej w Polsce nie przekroczył 10 mln euro w żadnym z dwóch lat przed zgłoszeniem;
  • przy połączeniu lub utworzeniu wspólnego przedsiębiorcy obrót żadnego z uczestników w Polsce nie przekroczył 10 mln euro w żadnym z tych dwóch lat;
  • przy jednoczesnym przejęciu kontroli i nabyciu mienia w jednej grupie łączny obrót przejmowanych spółek i mienia nie przekroczył 10 mln euro;
  • akcje lub udziały są nabywane czasowo – przez instytucję finansową do odsprzedaży w ciągu roku albo w celu zabezpieczenia wierzytelności – a nabywca nie wykonuje z nich praw (z wąskimi wyjątkami);
  • koncentracja następuje w toku postępowania upadłościowego – chyba że nabywcą jest konkurent lub członek jego grupy;
  • transakcja dotyczy przedsiębiorców z tej samej grupy kapitałowej.

Jak zgłosić koncentrację i ile trwa postępowanie?

  1. Zbadaj progi i wyjątki. Pomogą niewiążące „Wyjaśnienia” UOKiK i schemat liczenia obrotów grupy. Wątpliwości możesz skonsultować z urzędem jeszcze przed zgłoszeniem.
  2. Przygotuj zgłoszenie według wykazu informacji i dokumentów (WID) z załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 23 grudnia 2014 r. Zgłasza: przy połączeniu – wspólnie łączący się, przy przejęciu – przejmujący kontrolę, przy joint venture – wspólnie jego twórcy, przy nabyciu mienia – nabywca (art. 94 ust. 2).
  3. Zapłać 15 000 zł na rachunek urzędu skarbowego właściwego dla siedziby Prezesa UOKiK i dołącz dowód wpłaty (§ 8–10 rozporządzenia). Bez opłaty urząd wezwie do zapłaty w 7 dni, a opłata nie podlega zwrotowi (art. 94 ust. 4 i 4a).
  4. Czekaj na decyzję. Postępowanie powinno trwać 1 miesiąc od wszczęcia (art. 96 ust. 1). W sprawach szczególnie skomplikowanych, gdy grozi istotne ograniczenie konkurencji albo potrzebne jest badanie rynku, termin wydłuża się o 4 miesiące (art. 96a ust. 1). Czas na uzupełnienie braków i zapłatę nie wlicza się do terminu.

Przez cały ten czas obowiązuje zakaz zamykania transakcji (art. 97 ust. 1). Umowę możesz podpisać, ale pod warunkiem uzyskania zgody (art. 97 ust. 2).

Prezes UOKiK może wydać zgodę (art. 18), zgodę warunkową – np. z obowiązkiem sprzedaży części majątku albo udzielenia licencji konkurentowi (art. 19) – albo zakaz (art. 20 ust. 1). Wyjątkowo może zgodzić się na transakcję ograniczającą konkurencję, jeśli przyczyni się ona do rozwoju ekonomicznego lub postępu technicznego (art. 20 ust. 2).

Jakie kary grożą za niezgłoszenie koncentracji?

  • do 10% obrotu z roku poprzedzającego nałożenie kary – za dokonanie koncentracji bez zgody, nawet nieumyślnie (art. 106 ust. 1 pkt 3);
  • do 3% obrotu – za nieprawdziwe dane w zgłoszeniu (art. 106 ust. 2 pkt 1);
  • do 50-krotności przeciętnego wynagrodzenia – dla członka zarządu lub osoby kierującej, która nie zgłosiła koncentracji (art. 108 ust. 1 pkt 2);
  • do 5% średniego dziennego obrotu za każdy dzień opóźnienia – kara okresowa za niewykonanie decyzji (art. 107);
  • nakaz podziału spółki, sprzedaży majątku lub udziałów – Prezes UOKiK może go wydać do 5 lat od dokonania koncentracji (art. 21 ust. 2–4).

Po zamknięciu transakcji pamiętaj o księgowych skutkach przejęcia – m.in. o wartości firmy, którą trzeba regularnie testować na utratę wartości.

Kiedy transakcję ocenia Komisja Europejska?

Komisja Europejska kontroluje koncentracje o wymiarze unijnym według rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004. Wymiar unijny nie zależy od tego, ile krajów „dotyka” transakcja, tylko od obrotów (art. 1 ust. 2 i 3):

Wariant Obrót światowy łącznie Obrót w UE Dodatkowo
Podstawowy (art. 1 ust. 2) powyżej 5 mld euro co najmniej dwóch uczestników, każdy powyżej 250 mln euro –
Alternatywny (art. 1 ust. 3) powyżej 2,5 mld euro co najmniej dwóch uczestników, każdy powyżej 100 mln euro w min. 3 państwach łącznie ponad 100 mln euro, a w każdym z nich co najmniej dwóch uczestników po ponad 25 mln euro

W obu wariantach wymiaru unijnego nie ma, jeśli każdy z uczestników osiąga ponad dwie trzecie obrotu unijnego w jednym i tym samym państwie członkowskim.

Gdy koncentracja ma wymiar unijny, zgłaszasz ją tylko Komisji – państwa nie stosują wtedy własnych przepisów (art. 21 ust. 3). Zgłoszenie składasz przed realizacją transakcji (art. 4 ust. 1) i do decyzji obowiązuje zakaz jej wdrożenia (art. 7 ust. 1). Pierwsza faza trwa do 25 dni roboczych (do 35 w określonych przypadkach), a pogłębiona druga faza – 90 dni roboczych z możliwością przedłużenia (art. 10). Komisja może nałożyć karę do 1% łącznego obrotu za nieprawdziwe informacje i do 10% za niezgłoszenie lub przedwczesne wdrożenie (art. 14).

Polska i UE – porównanie

UOKiK Komisja Europejska
Podstawa ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów rozporządzenie 139/2004
Główne progi 1 mld euro świat albo 50 mln euro Polska 5 mld euro świat i 2 × 250 mln euro UE (lub wariant alternatywny)
Termin 1 miesiąc, +4 miesiące w trudnych sprawach 25 dni roboczych, w II fazie 90 dni roboczych
Kara za brak zgłoszenia do 10% obrotu do 10% łącznego obrotu

Podstawa prawna i źródła

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.

Przeczytaj też