Podstawy i terminy

Jak wystawić fakturę w KSeF dla JST i jak gmina daje dostęp szkołom, przedszkolom i MOPS

W skrócie

Nabywcą na fakturze jest JST, czyli gmina, powiat lub województwo: jej NIP do VAT wpisujesz w Podmiot2 i zaznaczasz JST = 1, a jednostkę, dla której jest zakup (szkołę, przedszkole, MOPS), dodajesz w Podmiot3 z jej NIP i rolą 8. Jednostka zobaczy fakturę tylko wtedy, gdy JST wskazała jej NIP w zgłoszeniu NIP-2 i wyznaczyła w KSeF jej administratora. ZAW-FA składa wyłącznie sama JST, a jednostki dostają dostęp elektronicznie.

Spis treści
  1. Jak wystawić fakturę w KSeF dla JST?
  2. Co się stanie, gdy źle ustawisz znacznik JST?
  3. Kto w JST składa ZAW-FA?
  4. Jak szkoła, przedszkole czy MOPS dostają dostęp do swoich faktur?
  5. Czy CUW może obsługiwać faktury wielu szkół?
  6. Jak jednostka gminy wystawia fakturę w KSeF?

Fakturę dla gminy, powiatu lub województwa wystawiasz w KSeF na samą JST: w Podmiot2 wpisujesz NIP, którym JST posługuje się w VAT, i wartość 1 w polu JST, a szkołę, przedszkole czy MOPS, dla których jest zakup, dodajesz w Podmiot3 z ich NIP i rolą 8 („JST – odbiorca”). Fakturę zobaczy wtedy gmina, a także pracownicy jednostki – pod warunkiem, że gmina zbudowała w KSeF uprawnienia dla swoich jednostek, co opisujemy w drugiej części tekstu.

Skąd ten układ? Po centralizacji VAT podatnikiem jest JST razem z urzędem, samorządowymi jednostkami budżetowymi i samorządowymi zakładami budżetowymi (cz. IV podręcznika KSeF, pkt 1.1). JST składa jeden JPK_VAT i na fakturach używa jednego NIP. Szkoła może mieć własny NIP, np. jako płatnik podatku za pracowników (pkt 1.2), ale w VAT nie występuje jako podatnik.

Jak wystawić fakturę w KSeF dla JST?

Przy zamówieniu poproś o dwa numery: NIP gminy używany do VAT i NIP jednostki, dla której kupuje – albo jej identyfikator wewnętrzny, jeśli gmina go stosuje. Potem:

  1. W Podmiot2 wpisz NIP, nazwę i adres JST – adresem jest siedziba urzędu, który ją obsługuje (cz. IV pkt 1.3).
  2. W Podmiot2/JST ustaw 1, a w Podmiot2/GV – 2.
  3. Dodaj Podmiot3 z NIP jednostki (albo polem IDWew), jej nazwą i Rola = 8.

Pole JST jest obowiązkowe na każdej fakturze FA(3), także wystawianej zwykłej firmie – wtedy ma wartość 2. Wszystkie role w Podmiot3 i przykład XML dla szkoły rozpisaliśmy w tekście Podmiot3 w KSeF. Fakturujesz w zamówieniu publicznym przez PEF? Zajrzyj do tekstu o PEF i Peppol.

Sytuacja Podmiot1 Podmiot2 Podmiot3 Znaczniki
Sprzedajesz gminie meble do szkoły ty gmina (NIP do VAT) szkoła – NIP, rola 8 JST = 1, GV = 2
Gmina wybrała model z IDWew ty gmina przedszkole – IDWew, rola 8 JST = 1, GV = 2
Szkoła wynajmuje firmie salę gimnastyczną gmina firma szkoła – NIP, rola 7 JST = 2, GV = 2
Szkoła wynajmuje garaż osobie prywatnej gmina osoba prywatna szkoła, rola 7 faktura nie musi trafić do KSeF
Sprzedajesz gminnej bibliotece (instytucji kultury) ty biblioteka – jej własny NIP brak JST = 2
Rodzice chcą faktury „na Radę Rodziców” – Rada Rodziców nie może być nabywcą – zob. rada rodziców a KSeF – –

Wiersz z biblioteką to nasz wniosek: instytucji kultury ani spółek komunalnych nie ma na liście jednostek objętych centralizacją (cz. IV pkt 1.1), a w FAQ MF samorządowa instytucja kultury występuje jako osoba prawna (pyt. 14). Urząd gminy jest natomiast w KSeF jedną z jednostek podrzędnych z własnym administratorem (cz. IV, przykład 2) – gmina może więc poprosić cię o NIP urzędu w Podmiot3.

Co się stanie, gdy źle ustawisz znacznik JST?

  • Brak pola JST albo wartość inna niż 1 lub 2 – plik jest niezgodny ze schematem FA(3), więc KSeF go odrzuci (FAQ MF, „Rozwiązania informatyczne…”, pyt. 6).
  • JST = 1 bez Podmiot3 – KSeF fakturę przyjmie, bo Podmiot3 formalnie pozostaje opcjonalny (tamże, pyt. 5). Trafi ona jednak tylko do gminy. Księgowa szkoły z uprawnieniami wyłącznie w kontekście szkoły jej nie zobaczy (FAQ „KSeF w JST”, pyt. 86).
  • JST = 2, a szkoła wpisana w Podmiot3 z rolą 8 – MF tego przypadku nie opisuje. Dostęp jednostki wynika z jej NIP w Podmiot3 (cz. IV pkt 1.5.2), więc naszym zdaniem szkoła fakturę zobaczy, a niespójny jest tylko znacznik.
  • Literówka w NIP szkoły – fakturę dostanie podmiot o wpisanym numerze, a szkoła nie.

Faktury w KSeF nie da się edytować, a KSeF nie zmienia zasad dyscypliny finansów publicznych (FAQ „KSeF w JST”, pyt. 3). Praktyczne wyjście, gdy jednostka nie widzi faktury: osoba z dostępem na poziomie NIP gminy pobiera ją i przekazuje jednostce (to nasza rada, nie wytyczna MF).

Kto w JST składa ZAW-FA?

JST z kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną zawierającą jej NIP loguje się pieczęcią i od razu ma uprawnienia właścicielskie, bez ZAW-FA (cz. IV pkt 1.5.1; FAQ „KSeF w JST”, pyt. 33). Bez pieczęci JST składa ZAW-FA i wskazuje w nim jedną osobę fizyczną: wójta, burmistrza, skarbnika, ale równie dobrze księgową (pyt. 20). Drugiej osoby w tym zawiadomieniu nie dopiszesz, a kolejne ZAW-FA odwołuje osobę wskazaną wcześniej (pyt. 23). Kolejnych administratorów dodaje się elektronicznie, w dowolnej liczbie (pyt. 36).

ZAW-FA nie składają samorządowe jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe, urzędy gmin, starostwa ani urzędy marszałkowskie (cz. IV pkt 1.5.1; cz. I pkt 3.2.3). Administratora szkoły gmina też nie wyznacza zawiadomieniem, tylko w KSeF (FAQ „KSeF w JST”, pyt. 79). Jak wypełnić sam formularz, opisujemy w tekście ZAW-FA.

Jak szkoła, przedszkole czy MOPS dostają dostęp do swoich faktur?

Przez model uprawnień dedykowany JST (cz. IV pkt 1.5.2). Warunek: NIP jednostek podrzędnych muszą być wskazane w zgłoszeniu NIP-2 złożonym przez JST. Aplikacja Podatnika opisuje role JST jako nadawane systemowo na podstawie danych z Centralnego Rejestru Podmiotów, więc samo wpisanie NIP szkoły w KSeF nic nie da.

  1. Osoba z ZAW-FA (albo JST zalogowana pieczęcią) loguje się w kontekście NIP gminy, wybiera Dodaj administratora → Podmiot podrzędny identyfikowany przez NIP i z listy – zbudowanej z NIP-2 – wskazuje szkołę oraz dane administratora, np. dyrektora.
  2. Administrator dostaje tylko zarządzanie uprawnieniami w jednostce. Wystawianie faktur i dostęp do nich nadaje sobie sam, po zalogowaniu w kontekście NIP szkoły.
  3. Administrator nadaje uprawnienia księgowej szkoły – może ich być kilka.
  4. Księgowa loguje się w kontekście NIP szkoły. Widzi faktury, w których szkoła jest w Podmiot3, a gmina sprzedawcą lub nabywcą. Faktur innych szkół i reszty gminy nie widzi (cz. IV, przykład 2).

Model obejmuje pięć rodzajów jednostek: samorządowe jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe, urząd gminy, starostwo i urząd marszałkowski. Inne jednostki pomocnicze korzystają z zasad ogólnych albo z identyfikatora wewnętrznego (pkt 1.5.2). Gmina wybiera jeden z tych modeli i trzyma się go w danych podawanych dostawcom (FAQ „KSeF w JST”, pyt. 17).

Czy CUW może obsługiwać faktury wielu szkół?

Tak. Pracownicy centrum usług wspólnych mogą dostać uprawnienia w kontekście NIP gminy (widzą wtedy wszystkie faktury gminy) albo w kontekście konkretnej szkoły (FAQ „KSeF w JST”, pyt. 85 i 87). Przy kilkudziesięciu jednostkach wygodniejszy bywa model pośredni z cz. IV pkt 1.5.2:

  • administrator szkoły nadaje CUW, jako podmiotowi z NIP, wystawianie i dostęp do faktur szkoły z prawem dalszego przekazywania,
  • CUW loguje się we własnym kontekście i przydziela pracownikowi jedną jednostkę albo wszystkie, które go uprawniły,
  • przy zmianach kadrowych w CUW nikt nie prosi 30 dyrektorów o nowe uprawnienia – zmiana odbywa się po stronie CUW.

Łańcuch musi być kompletny. Gdy szkoła odbierze uprawnienie CUW, uprawnienia pracowników CUW dla tej szkoły pozostają w systemie, ale są nieaktywne. To ten sam mechanizm co przy biurze rachunkowym.

Jak jednostka gminy wystawia fakturę w KSeF?

Sprzedawcą jest zawsze JST. Gdy szkoła wynajmuje firmie salę, w Podmiot1 jest gmina z NIP do VAT, w Podmiot2 najemca, a w Podmiot3 szkoła z NIP i rolą 7 („JST – wystawca”) – tak pokazuje to cz. IV pkt 1.3 i przykład 9 broszury FA(3). Księgowa loguje się w kontekście NIP szkoły, a w Aplikacji Podatnika w polu „Wystaw jako” wybiera „jednostka podrzędna JST”.

Sytuacja jednostki Czy w KSeF? Źródło
Najem garażu osobie prywatnej nie musi, może dobrowolnie FAQ „KSeF w JST”, pyt. 80; art. 106ga ust. 2 pkt 4 i ust. 4
Jednostka zwolniona z VAT fakturuje firmę tak – fakturą, nie rachunkiem pyt. 12 i 61
Czynność poza VAT, np. opłata urzędowa nie – rachunek poza KSeF pyt. 62
Nota księgowa między szkołami tej samej gminy nie – to nie jest sprzedaż pyt. 83
Sprzedaż do 10 000 zł brutto w miesiącu (do 31.12.2026) może poza KSeF, ale limit liczy się dla całej JST pyt. 15; art. 145m

Ostatni wiersz łatwo przeoczyć. Jeśli 20 szkół wystawi w maju po 600 zł faktur, gmina ma 12 000 zł, a więc limit 10 000 zł jest przekroczony, choć żadna szkoła z osobna go nie przekroczyła. Szczegóły liczenia opisujemy w tekście o limicie 10 000 zł.

Koło gospodyń wiejskich, OSP czy stowarzyszenie sportowe to nie jednostki gminy, tylko odrębne organizacje z własnym NIP. Jak uzyskują dostęp do KSeF, piszemy w tekście KSeF dla stowarzyszenia, KGW i OSP.

Najczęstsze pytania

Czy Rada Rodziców może być nabywcą na fakturze w KSeF?

Nie. MF wprost odpowiada, że Rada Rodziców nie może być nabywcą. Zakup dla konkretnego rodzica, czyli osoby prywatnej, nie jest objęty obowiązkowym KSeF, a gdy nabywcą jest JST, faktura idzie do KSeF (FAQ MF, „KSeF w JST”, pyt. 21).

Od kiedy JST musi wystawiać faktury w KSeF?

Od 1 kwietnia 2026 r., a jeśli jej sprzedaż z VAT w 2024 r. przekroczyła 200 mln zł – od 1 lutego 2026 r. Faktury zakupowe JST odbiera w KSeF od 1 lutego 2026 r. Do końca 2026 r. może wystawiać faktury poza KSeF, dopóki ich łączna wartość brutto w miesiącu nie przekracza 10 000 zł.

Czy mała jednostka budżetowa, która nie wystawia faktur, musi dać księgowej uprawnienie do wystawiania?

Nie musi – MF zostawia tę decyzję jednostce (FAQ „KSeF w JST”, pyt. 22). Księgowej potrzebny jest natomiast dostęp do faktur, bo faktury od dostawców trafiają do KSeF od 1 lutego 2026 r.

Czy wójt może przekazać obsługę KSeF skarbnikowi?

Tak. Wójt z uprawnieniem do zarządzania uprawnieniami może je nadać skarbnikowi, a ten nadaje kolejne, w tym administratorom jednostek. Jeśli to skarbnika wskazano w ZAW-FA, od razu on rozdaje dostęp (FAQ „KSeF w JST”, pyt. 88 i 91).

Czy jednostka bez własnego NIP może odbierać faktury w KSeF?

Tak, przez identyfikator wewnętrzny (IDWew), czyli NIP JST z myślnikiem i 5 cyframi. Dostawca wpisuje go w Podmiot3 zamiast NIP jednostki. Gmina, która wybierze ten model, podaje dostawcom IDWew konsekwentnie (FAQ „KSeF w JST”, pyt. 17 i 58).

Źródła

  1. Podręcznik KSeF 2.0 cz. IV (MF, 06.08.2026), pkt 1.1–1.3, 1.4.1, 1.5.1 i 1.5.2 (przykłady 1–3, uprawnienia pośrednie)
  2. Podręcznik KSeF 2.0 cz. I (MF, 06.08.2026), rozdz. 2 (kontekst uwierzytelnienia jednostki podrzędnej JST) i pkt 3.2.3 (ZAW-FA)
  3. Broszura informacyjna struktury FA(3) (MF) – Podmiot2, pola JST i GV (s. 16–17), przykłady 8 i 9 (s. 34–36)
  4. Podręcznik użytkownika Aplikacji Podatnika KSeF 2.0 (sierpień 2026), słownik pojęć (JST), pkt 5.2.1.2.1, 5.2.1.2.5 i 5.5.1.3
  5. FAQ KSeF 2.0 (MF): „KSeF w Jednostkach Samorządu Terytorialnego” pyt. 3, 12, 14, 15, 17, 20–23, 33, 36, 45, 58, 61, 62, 79, 80, 83, 85–88 i 91; „Rozwiązania informatyczne, integracje i struktura KSeF” pyt. 5–6
  6. Ustawa o VAT, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1263, art. 106ga ust. 2 pkt 4 i ust. 4, art. 145m

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.

Przeczytaj też